Algemene culturele verdienste 2009

Eric Antonis

Vernieuwing toelaten, daar hebben veel mensen het al moeilijk mee. Vernieuwing brengen, dat is slechts voor weinigen weggelegd. En laat vernieuwing nu net de rode draad zijn in het palmares van Eric Antonis (Turnhout, 1941). Hij is niet de man van de gimmicks die de tijd niet trotseren, maar wel van het soort innovatie waaruit nieuwe tendensen groeien.

Eric Antonis maakte naam als intendant van Antwerpen ’93. Daarvoor had hij al een nieuwe wind laten waaien door het cultureel centrum De Warande in Turnhout. Hij toonde er dat vernieuwend theater net zo goed gedijt in een provinciestad als in de marge van het grootsteeds cultuurleven. Het bewijs dat inhoud volstaat om een uit steen opgetrokken instelling van gezicht te doen veranderen. Deze grensoverschrijdende aanpak bracht hem eind jaren tachtig niet alleen als directeur bij Het Zuidelijk Toneel, maar zorgde ervoor dat hij in 1993 de gedroomde intendant werd van ‘Antwerpen Culturele hoofdstad van Europa’. De artiesten en producties die hij onverschrokken inhuurde, kon je niet meteen veilige keuzes noemen. Maar Antonis stond persoonlijk garant voor de kwaliteit. Net die kwaliteit bracht ook het grote publiek op de been en maakte van het cultureel feestjaar een voorbeeld waaraan volgende culturele hoofdsteden zich spiegelden. Eric Antonis maakte niet alleen de Antwerpenaars, maar heel Vlaanderen deelgenoot van het succes. Participatiebeleid avant la lettre, met inhoud en begeestering als motor.

Sommige mensen hebben een onfeilbaar buikgevoel. Vanuit een heilig vuur en een bezielde overtuiging schetsen ze plannen die zich niet door tijd of ruimte laten afbakenen. Eric Antonis is zo iemand. Als Antwerpse cultuurschepen trok hij van 1995 tot 2004 de lijn door die hij al in zijn ander werk had uitgezet. Hij bouwde de stadstheaters om tot instellingen van openbaar nut, ridderde de KNS tot Toneelhuis en sloeg het KJT tot HETPALEIS. Een emotionele ommekeer die niet zonder slag of stoot verliep, maar die beide instellingen meteen een nieuw elan gaf en hen weer verankerde in een breder maatschappelijk draagvlak. Met het MAS-project gaf hij vorm aan het verlangen om erfgoed op een andere, toegankelijke manier met het publiek te delen. Na zijn aftreden als schepen is het Museum aan de Stroom geen stille dood gestorven, ondanks alle discussies. Het komt pas nu goed tot leven. Het was niet de enige keer dat de politieke speler Eric Antonis zijn nek uitstak. Antonis was immers zo sterk Antonis, dat er nog nauwelijks een partijkleur doorschemerde. Antonis stond vooral voor cultuur.

Wat zijn goede politici? Moeten ze met de voeten op de grond blijven? Dat lijkt aangewezen. Maar moeten ze ook niet de gevolgen van hun werk vanuit vogelperspectief kunnen bekijken? Dat ware helemaal ideaal. De man die vlot tussen deze twee standpunten pendelt, overstijgt de partijpolitiek en kwijt zich op apolitieke wijze van een beleidstaak. Het gevolg is dat Eric Antonis in de culturele sector tot op vandaag een veelgevraagd, prominent adviseur, informeel raadsman, projectbegeleider en mentor is.

Van jongs af aan was Eric Antonis een birdwatcher. Relevant? Toch wel. Als geen ander observeert hij vanuit het kreupelhout en met haviksblik het culturele reilen en zeilen, om dan op het juiste moment met een verse portie kritiek tevoorschijn te komen. Een waakhond, zeg maar, die zijn oude liefdes en geesteskinderen tracht te behoeden voor de gevolgen van een bruuske breuk met uitgezette lijnen. Duurzaam engagement, heet zoiets.

En dan zijn er nog factoren die ervoor zorgen dat Eric Antonis deze Prijs voor Algemene Culturele Verdienste dubbel en dik verdient. Het zijn, toegegeven, factoren die niet wezenlijk bijdragen tot iemands culturele verdienste. Toch maken ze een enorm verschil. Eric Antonis is een warme, menselijke en integere persoon. Een man die een sterke persoonlijke visie en een grote daadkracht als vanzelfsprekend combineert met sociale vaardigheden. Zelfs in de woeligste waters is Eric Antonis altijd een minzame mens gebleven, ontwapenend open en voortdurend aanspreekbaar. Deze gangmaker legt zich nog steeds met vuur toe op de nazorg van zijn projecten. Hij zorgt ervoor dat de laatste de deur netjes achter zich dicht trekt.

foto (c) Academie Beeldende Kunsten Anderlecht - Mirjam Devriendt

naar boven